Carta de mons. Barrio con motivo da declaración de Venerable da “monxa do Penedo”

“Unha mística galega no século XVIII”

Queridos Diocesanos:

O día 8 de novembro chegábanos a gozosa noticia de que o Papa Francisco declarara Venerable á Nai María Antonia de Jesús, nai de familia, mística e Fundadora do Carmelo de Santiago de Compostela. Compartimos a alegría de maneira especial coas Nais Carmelitas deste Carmelo. Ser declarada Venerable é indicarnos que viviu as virtudes cristiás dun modo heroico, e que é digna de veneración popular, convidando a coñecer os seus escritos, a imitala nas súas virtudes e a pedir favores a través dela. A da monxa do Penedo é unha vida apaixonante e apaixonada por Deus na que descobre que as cousas de Deus máis que entendelas hai que padecelas, como diría a Santa de Ávila.

Algúns trazos biográficos

A Venerable María Antonia de Jesús nacía en Cuntis, era educada en Caldas de Reyes e casaba en Bayona. O seu proceso de vida pasou por unhas circunstancias que non deixan de chamar a atención. Aos doce anos de casada, ela e o seu esposo D. José Antonio Valverde Domínguez, entraban o 19 de marzo de 1734 nos respectivos carmelos feminino e masculino de Alcalá de Henares, despois de confiar aos seus dous fillos, Sebastián e Leonor, a uns titores responsables e da súa plena confianza. Tamén os fillos entrarían posteriormente na Orde Dominicana.

Parece ser que tardou en falar o castelán e achegouse sorprendentemente ao latín. Ao asomarse á súa historia persoal, un percibe que o misterio se insere na realidade da súa vida. Tiña conversacións místicas con Jesús das que deixou constancia na súa autobiografía que escribiu por mandato do seu confesor. Segundo a Teoloxía da Vida Espiritual os fenómenos místicos son “as manifestacións extraordinarias con repercusións corporais, intelectivas, volitivas, de Deus na vida de calquera home ou muller, con contido teolóxico e para o ben común”. Sempre tivo como referencia a Santa Teresa de Ávila e a San Juan da Cruz como se percibe nos seus escritos. Buscou a Deus e deixouse buscar por El. A palabra metáfora que describe a súa proxección mística é o “Edificio Espiritual” que subliña a idea de construción material e espiritual. É posible que ao optar por esta imaxe, tivese na súa mente as palabras de san Pablo aos corintios: “Nós somos colaboradores de Deus e vós campo de Deus, edificio espiritual… ¿Non sabedes que sodes templo de Deus e que o Espírito habita en vós” (1Cor 3, 9.16).

Mestra de espiritualidade

Dedicouse a servir aos demais, sobre todo como mestra de espiritualidade. Réinaa Dª Bárbara de Bragança visitaraa no mosteiro de Santa Ana de Madrid como tamén outras moitas persoas, buscando o seu consello espiritual no itinerario cara a Deus. Percorreu os camiños de España e de Portugal ao estilo da andariega Santa Teresa de Ávila. Con estas inquietudes espirituais solicitou do Rey Felipe V en Granada a fundación do Carmelo de Santiago, fundación que cristalizou en 1748, afrontando non poucas dificultades de incomprensión. Na obra de Deus para chegar á gloria hai que pasar pola cruz. Pero ela sabía que “todo o vence o amor de Deus”. Foi un testemuño dos valores do espírito e da dimensión transcendente da persoa no medio do racionalismo do “século das luces”. Como escribiu o P. Mauricio Martín do Branco OCD, na introdución da publicación da autobiografía de Nai María Antonia de Jesús, “o testemuño experiencial da mística monxa do Penedo pode ser unha chamada máis para os homes de hoxe, con fame de Deus, a buscar a Deus en todos os estados de vida e en calquera circunstancia de calquera vida. Divos non está lonxe do home, senón dentro do home mesmo e no seu mesma interioridade pode atopalo e gozalo, sen ter que deixar aparte o feito de atoparse o home dentro do misterio de Deus”.

¡Demos grazas a deus por este signo da súa providencia amorosa! Co meu afectuoso saúdo e bendición.

Julián Barrio Barrio,
Arcebispo de Santiago de Compostela.

Versión en castelán