Carta Pastoral Vida Contemplativa. Xuño 2020

Con María no corazón da Igrexa

Queridos Membros de Vida Contemplativa:

“Na dramática situación actual, chea de sufrimentos e angustias que oprimen ao mundo enteiro, acudimos a ti, Nai de Deus e Nai nosa, e buscamos refuxio baixo a túa protección” (Papa Francisco).

1. Co transfondo desta súplica celebramos unha nova Xornada Prol Orantibus, mentres o mundo enteiro vaise replegando de distintas formas ante un virus que nos ha descolocado por completo a todos os niveis: sociais, sanitarios, laborais, familiares, comunitarios e persoais, e tamén na vivencia da nosa fe. Apenas imos sendo capaces de articular palabra ante unha experiencia que non alcanzamos a comprender do todo.

Agora que “a pandemia do coronavirus”, como dicía o P. Cantalamesa na homilía do Venres Santo, “espertounos bruscamente do perigo maior que sempre correron os individuos e a humanidade: o delirio de omnipotencia”, sentimos especialmente fráxiles e vémonos na necesidade de baixar o ton á arrogancia e aumentar o volume á humildade. Agora que non hai resposta para tantas das nosas cuestións, polo menos inmediata, convídasenos a convivir con interrogantes e dúbidas, e a penetrarnos no silencio, porta do Misterio que acogeen “a procura inacabada de Deus”[1], chamados “a descubrir os signos da súa presenza na vida cotiá, a ser capaces de recoñecer os interrogantes que Deus e a humanidade exponnos”[2], deixándolle a El que siga actuando en nós que nos preguntamoscon a sinxeleza de María ¿como poderá ser isto…?(cf.Lc 1,35).

Vimos de celebrar a Pascua. O Señor Resucitado faise presente unha e outra vez, visítanos e faise compañeiro de camiño. Lémbranos que non estamos abandonados nin camiñamos errantes: “Mirade que eu estou convosco cada día, ata o fin do mundo” (Mt 28,20). No hoxe da fe, somos a comunidade dos discípulos reunidos á noitiña daquel día, “ademais de María, a nai de Jesús” (cf. Hch 1,13-14), á espera dun novo Pentecostés: “O Espírito Santo, que enviará o Pai no meu nome, será quen volo ensine todo e vos vaia lembrando todo o que vos dixen” (Jn 14,26).

Sen dúbida vosa clausura, “lugar da intimidade da Igrexa esposa” e “signo da unión exclusiva da Igrexa esposa co seu Señor, profundamente amado”[3], e o silencio, como elemento necesario que “posibilita escóitaa e a ruminatio da Palabra”[4], son realmente habitados pola presenza do Amor. Así, o silencio e a soidade, distintivos da vida contemplativa, serán o espazo privilexiado para escoitar o que o Señor segue dicindo, e tamén o lugar da espera do Espírito para que suscite un novo Pentecostés no interior de cada corazón e de cada comunidade, queridos membros de vida contemplativa, aos que lembramos coa maior estima e con sentimentos de gratitude nesta Xornada anual.

2. “A Santa Virxe María, para min é a mesma cousa que a santa Iglesia, e non souben nunca distinguir unha doutra”, escribía Paul Claudel. Desde os inicios, a tradición da Iglesia dá testemuño de que María acompaña o crecemento das comunidades que seguen a Jesús, o seu fillo. “María é a terra onde foi sementada a Iglesia”, afirma san Efrén. En efecto, os vínculos entre a Igrexa e a Virxe María son numerosos e estreitos e están tecidos desde o interior. Estes dous misterios da nosa fe están entre eles nunha relación tal que gañan sempre ao ser iluminados o un polo outro; aínda máis, para a intelixencia dun é indispensable a contemplación do outro.

Na Tradición, os mesmos símbolos bíblicos son aplicados sucesiva ou simultáneamentea a Igrexa e á Virxe. A unha e a outra son a nova Eva, o Arca da Alianza, a Escala de Jacob, a Porta do ceo. Ambas son a Casa construída na cima das montañas, segundo San Buenaventura. Son a Cidade de Deus, a Cidade do Gran Rey. Son tamén a Esposa adornada para comparecer diante do seu Esposo. Son a morada da Sabedoría, -despois de Cristo-, ou a súa mesa, como indica san Bernardo.

A conciencia cristiá ha percibido moi pronto que hai moito máis que o uso alterno de símbolos ambivalentes,e proclamouno ao longo dos séculos de moitas maneiras, tanto na liturxia e na arte como na literatura: María é “a figura ideal da Iglesia”, “o espello no que se reflicte toda a Iglesia”, “Nai de Cristo e, por iso, chamada tamén por nós Nai da Igrexa”. Así no 2018 o papa Francisco estableceu celebrar a memoria de Santa María, Nai da Igrexa.

Desta converxencia de funcións entre María e a Iglesia, dá testemuño o Evanxeo segundo san Juan, cando nos mostra a Jesús na Cruz entregándonos á súa nai e, inmediatamente despois, a través do seu Costado abiertopor a lanza, ofrecendo á Iglesia, a auga do bautismo e o sangue do sacrificio. “No momento en que María parece acabar completamente a súa vida de nai de Cristo, convértese en realidade na nai común dos seus discípulos. En María, ao pé da cruz, realizouse por segunda vez a bendición da salvación evangélica: na mañá de Pentecostés, ¡por segunda vez! ela é visitada polo Espírito Santo. E así a Nai de Cristo convértese na gran figura materna da Igrexa-Nai” (Gertrud von Lle Fort).

María é como o espello onde a Iglesia ha de mirarse: Nai tenra, humilde, pobre de cousas e rica de amor, segundo o Papa Francisco. Cando esta dimensión mariana da Igrexa falta, a Iglesia perde a súa verdadeira identidade. Por iso é polo que “con María” introducímonos no “corazón da Iglesia”, para entoar xuntamente con ela o Magníficat que “non foi dito unha soa vez no xardín de Hebrón, senón que foi posto para todos os séculos na boca da Iglesia”, na que realmente conserva toda a súa forza. De idade en idade, como a Virxe María, a Iglesia glorifica ao Señor, que segue irradiando, no medio das tebras que nos envolven, a luz do Resucitado.

3. “Con María no corazón da Igrexa” é o lema da Xornada deste ano. Se se volve a mirada ao Concilio Vaticano II, “compás para a Igrexa do século XXI”[5], advertimos que entre os moitos cambios experimentados en todo o que se refire á vida consagrada propiciados polo Concilio, esta pasou a ser como expresión privilexiada da dimensión carismática, coesencial da Igrexa. A vida consagrada é considerada un don do Pai á Igrexa por medio do Espírito[6]; xa non é soamente unha realidade “na” Iglesia, senón un elemento seu esencial. Pertencendo á vida e santidade da Iglesia, con verdade podemos dicir que a vida consagrada “está no corazón mesmo da Iglesia”[7]. Non é un estado intermedio entre a condición clerical e laical, senón que provén dunha e outra, sendo un don divino que a Iglesia acolle e manteno con fidelidade. É unha realidade que implica a toda a Iglesia[8]. No contexto do plurifacetismo que constitúe a Iglesia, ordénanse “” e atopan o seu sentido os carismas, tamén dos contemplativos, sendo como “son facetas integradas no corpo da Iglesia, atraída cara a ese centro que é Cristo”[9].

Por este motivo non se pode pensar unha vida consagrada sen unha clara conciencia eclesial e sen unha cordial comuñón coa Iglesia, sabendo que a universalidade da vida consagrada e a súa comuñón coa Igrexa universal exprésase e toma corpo na Igrexa particular: “e un ben particular nunca é abstracción do universal… senón vida concreta na que, xa alí, está o universal”[10]. O certo é que a praxe e a espiritualidade de comuñón, da que a vida consagrada está chamada a ser experta, é a resposta a este don de Deus. A unidade na caridade dentro de todo o pobo de Deus está por encima de todas as diferenzas. Ben entendido que a unidade da que se fala non resta nada á diversidade dos carismas. Unidade non é uniformidade. A unidade non anula a lexítima diversidade, pero “tamén é certo que a unidade require sempre que as particularidades intégrense nunha harmonía que as supere sen anulalas”[11]. Sen esa harmonía córrese o risco dun pluralismo fundado sobre a yuxtaposición de posicións opostas que leva á destrución e á perda da propia identidade.

Celebrar esta Xornada “con María no corazón da Igrexa” é a constatación dunha vida contemplativa que sente Iglesia e que quere camiñar coa Igrexa e dar froitos de santidade na Iglesia, e a verificación tamén dunha Igrexa que dá grazas por este don do Espírito que a enriquece e alegra coa “presenza de comunidades situadas como cidade sobre o monte e lámpada no candelero (cf. Mt 5,14-15)… preanunciando deste xeito a gloria celestial”[12]. Como di o papa Francisco: “A Iglesia necesítavos”[13]. Finalizo volvendo a mirada a María, Nai da Iglesia, para suplicarlle: “¡Nai, axuda á nosa fe!  Sementa na nosa fe a alegría do Resucitado. Que el sexa luz no noso camiño. E que esta luz da fe creza continuamente en nós”[14].

Uníndome á vosa oración, saúdavos con afecto e agradecemento, e bendí no Señor.

+Julián Barrio Barrio,
Arcebispo de Santiago de Compostela.

 

[1] FRANCISCO, Constitución apostólica Vultum Dei quaerere sobre a vida contemplativa feminina, 3.

[2]Ibid., 2.

[3]Ibid., 31.

[4]Ibid., 33.

[5] XOÁN PAULO II, Novo Millennioineunte, 43.

[6] XOÁN PAULO II, Vita consecrata, 1

[7]Ibid., 3.

[8] Cf. Lumen Gentium, 43.

[9] J. BERGOGLIO, A vida consagrada e a súa misión na Iglesia, Madrid 2016, 5

[10]Ibid., 9.

[11]Ibid., 4.

[12]Vultum Dei quaerere…, 2.

[13]Ibid., 6.

[14]Oración do papa Francisco a María, Nai da Igrexa.

Versión en castelán