Intervención de mons. Barrio no II Encontro Diocesano de Movementos e Asociacións Laicales

Alégrame ter a ocasión de saudarlles neste encontro que ten como obxectivo o ofrecer as claves do acompañamento no itinerario cara á celebración do Congreso de Laicos no próximo ano. Partimos do convencemento de que non se debe poñer en paréntese o propio Bautismo, de construír toda a vida en Cristo e de vivir a propia existencia como vocación no medio do mundo no que moitos crentes senten a tentación de afastarse da Iglesia, déixanse contaxiar pola indiferenza ou aceptan componendas coa cultura dominante.

A doutrina conciliar sobre o Laicado foise asumindo nas comunidades cristiás, pero queda moito camiño que percorrer aínda. Para non ser marxinais no mundo hai que volver ao que é esencial do noso ser cristián. “Necesitamos unha revolución da fe en moitos sentidos. En primeiro lugar necesitámola   para atopar o valor de ir contra as opinións comúns. Para isto habemos de ter o valor de poñernos en camiño mesmo contra o que vén visto como normal para o home do noso tempo, e de volver descubrir a fe na sinxeleza” (Ratzinger).

Os prexuízos anticristianos son o pórtico do secularismo. Non nos é alleo o proceso de despersonalización  que fai máis difícil relacionarse cos demais. É necesario proclamar a gloria do home e advertir das ameazas á súa dignidade. Necesitamos abrirnos á transcendencia e á fraternidade, ao Deus vivo e verdadeiro desde o home vivo e verdadeiro, “velar por Deus e velar polo home, desde a comprensión que de ambos se nos ofrece en Xesucristo”[1]. Hoxe “o atractivo dun  futuro luminoso consúmase no atractivo do baleiro”. Ao cristián toléraselle se transixe coa cultura e a ideoloxía dominante. Nunha sociedade necesitada de Deus e de humanidade verdadeira, o home “debe volver poñer a súa mirada no mundo, como por primeira vez e ler as súas formas e relacións. Debe -non só pensar, non só afirmar, senón ver cos ollos- que o mundo non é só natureza, senón obra de Deus, non unha totalidade saciada en se mesma, senón palabra que fala do auténtico, e que o home non está encarcerado nel, senón que pode saír á liberdade”[2].

“Novas situacións tanto eclesiais como sociais, económicas, políticas e culturais reclaman hoxe, con forza moi particular, a acción dos fieis laicos. Se o non comprometerse foi sempre algo inaceptable, o tempo presente faio aínda máis culpable. A ninguén lle é lícito permanecer ocioso”[3]. Dicía san Agustín: “Non importa o que teñas. O importante é que esteas preparado para dar todo”. Hai que ser para poder facer, pois non se trata de facer por facer. “É a hora das almas que comprenderon que ser cristián é unha fortuna, pero tamén pode constituírse nun gran peso, perigo e deber”. Esta afirmación é coherente co convencemento de que o “apostolado dos laicos, que xorde do seu mesma vocación cristiá, non pode faltar nunca á Igrexa. O noso tempo non esixe menos celo dos laicos. Ao contrario, as circunstancias actuais piden un apostolado moito máis intenso e amplo” (AA 1). Hai que facer audible o Evanxeo. Na Igrexa española ha aumentado a conciencia de que o laico ten unha misión eclesial por dereito propio e como consecuencia da súa pertenza a unha Iglesia toda ela misioneira. Un día descubriremos que vale máis a compañía con que sostemos a outros que aquela actitude coa que mendigamos que nos sosteñan. En todo este itinerario é imprescindible e urxente a formación, obxectivo prioritario da tarefa pastoral da Iglesia, entendéndoo como “un proceso continuado de desenvolvemento integral, harmónico e unitario. Nel deben confluír a dimensión afectiva, cognoscitiva, práctica e ética da persoa[4]. O Espírito de Deus está a actuar fortemente no seu Iglesia poñéndose de relevo o que se denominou “circularidad da comuñón” nunha Igrexa comuñón misioneira[5].

Formación para unha nova evangelización

“Evangelizar significa para a Iglesia levar a Boa Nova a todas as persoas e ambientes da humanidade e co seu influxo transformar desde dentro, renovar á mesma humanidade… Pero a verdade é que non hai humanidade nova, se non hai en primeiro lugar homes novos, coa novidade do bautismo e da vida segundo o Evanxeo. A finalidade da evangelización é por conseguinte, este cambio interior e se houbese que resumilo nunha palabra, o mellor sería dicir que a Iglesia evangeliza cando, pola soa forza divina da Mensaxe que proclama, trata de converter ao mesmo tempo a conciencia persoal e colectiva dos homes, a actividade na que eles están comprometidos, a súa vida e ambiente concretos”[6]. É na historia “onde todas as realidades creadas comezan a ser transformadas pola forza do Evanxeo. Así “a formación deberá estar ao servizo da creación de militantes cristiáns en actitude de conversión e de corresponsabilidade na renovación da Igrexa. Militantes capaces de coñecer a Igrexa tal como é ela, de comprendela, de querela, de identificarse vitalmente con ela, para que cada día sexa máis signo e presenza de Deus Trindade en mostro mundo[7]. Hai que anunciar a novidade de Cristo, nesta sociedade na que os membros das asociacións de apostolado laical han de personalizar “a fe e vivila evangélicamente, seguir un proceso de formación permanente, celebrar comunitariamente a fe, atopar o ámbito eclesial de discernimiento comunitario, asumir as responsabilidades persoais e ser fieis aos compromisos adquiridos na comunidade eclesial e na vida pública, constituír o suxeito social necesario para unha presenza pública significativa e eficaz”[8].

Características desta formación

O proxecto formativo ha de considerar de maneira especial a realidade da Iglesia, esencialmente comuñón misioneira. Como todo proceso de comuñón é ás veces sufriente, pero sempre é rico e fecundo. Han de estar moi presentes os elementos que axuden a vivir a unidade interior entre fe e vida: a fin de que o anuncio explícito de Cristo vaia unido ao testemuño, a evangelización á promoción humana, o servizo á profecía, a acción misioneira á oración contemplativa; un testemuño de unidade con rostro eclesial, é dicir coa unidade interna.

No itinerario formativo hase de buscar o obxectivo de construír “comunidades eclesiais maduras[9]; comunidades de fe confesada na adhesión á Palabra de Deus, celebrada nos sacramentos e vivida na caridade como alma da existencia moral cristiá[10]. Por outra banda non pode esquecerse que o laico cristián ha de crecer interiormente no itinerario progresivo de santidade. “Hoxe o mundo necesita o paso dos santos”. Santos do cotián (Pablo VI). É a noite escura non só do sentido, senón tamén do espírito. Isto esixe unha formación íntegra, sistemática, integradora; unha formación liberadora na que entra de cheo a espiritualidade, o coidado da fe persoal e da oración contemplativa e comunitaria que ha de ter un lugar preeminente. Unha formación para a comuñón, para a Igrexa e non para cotos pechados; unha formación para romper competitividades, favorecendo un crecemento orgánico de todo o corpo: ningún membro crece adecuadamente se non crecen os outros membros do corpo á vez, para a comuñón con Deus e entre nós. Unha formación para a misión: evangelizar na rúa cunha vida coherente, no diálogo, na escola, co servizo, coa verdade, con experiencia de Deus.

É necesario acompañar a presenza e o compromiso dos laicos na Igrexa. “Estamos chamados a edificar o noso presente e a proxectar o noso futuro desde a verdade auténtica do home, desde a liberdade que respecta esa verdade e nunca a fere, e desde a xustiza para todos, comezando polos máis pobres e desvalidos”, material, moral, social, relixiosa e espiritualmente, porque todas estas necesidades son esixencias xenuínas do único home e só así se traballa eficaz, íntegra e fecundamente pola súa ben. O cristianismo é aquela memoria da mirada do amor do Señor sobre o home, no que son custodiadas a plena verdade e a garantía última da súa dignidade.

Hai que pasar do laico consumidor de actividades eclesiásticas a un laicado cooperador na misión evanxelizadora da Igrexa en toda a súa plenitude. Esta nova consideración do laicado introdúcenos nun tema fundamental: ata que punto isto tradúcese nunha forma de facer na que os laicos tamén asumen a súa responsabilidade evanxelizadora, evitando o perigo do clericalismo que leva á funcionalización do laicado e á desvalorización da graza bautismal. Isto lévanos a preguntarnos que lugar ocupa o apostolado seglar na nosa igrexa diocesana, como levar adiante e impulsar a acción dos laicos naquelas experiencias fundamentais  como son a familia, a educación, o mundo do traballo, a presenza na vida pública. É a hora do discernimiento que nos leva a preguntar que nos pide o Señor, que camiños seguir para facerlle presente no medio do mundo. O evanxeo non o podemos predicar sen ter en conta as feridas das persoas. Todo iso convídanos ao diálogo, tendo en conta o bautismo, a implicación de todo o pobo de Deus na misión, na Igrexa e no mundo, a tripla función sacerdotal, profética e rexia do Señor Jesús, e sabendo que o propio e peculiar dos laicos é o seu carácter secular.

[1] BIEITO XVI, Homilía na praza do Obradoiro.

[2] R. GUARDINI, O santo no noso mundo, Madrid 1960, 22.

[3] Christifideles Laici, 3.

[4] P. DELGADO PERDOMO, A misión do seglar no mundo. Perfil deseñado polo Maxisterio da Conferencia Episcopal Española, Zamora 2004,  588.

[5] Christifideles Laici, 3.

[6] Cf. Evangelii nuntiandi, 18.

[7] A formación na Acción Católica, Madrid 2000, 27.

[8] Ibid., 97.

[9] Christifideles laici, 34.

[10] Cf. Ibid., 33.

Versión en castelán