Saúdo de monseñor Barrio aos sacerdotes do Camiño de Santiago

Benvidos todos a este encontro no que nos guía a clave “A Igrexa nos Camiños” para interpretar a acollida cristiá dos peregrinos. Neste sentido quero con Vds. asomarme ao brocal do pozo da peregrinación, preguntándome en primeiro lugar que é peregrinar”

Sentido da peregrinación xacobea

Peregrinar cristianamente é atoparse e atoparnos, purificarnos interiormente con espírito penitencial e vivir a comuñón con Cristo como resposta á nosa esixencia espiritual constitutiva. O peregrino entra dentro de se mesmo para dar sentido ás pegadas da súa camiñar no espazo e no tempo, sabéndose necesitado de salvación e buscado por Deus. Deste xeito a súa actitude é imaxe do home relixioso que se abre á transcendencia no seu compromiso co mundo, e reflicte a transitoriedad dos bens terreais e a súa relatividade fronte ao último e verdadeiro sentido da aventura humana.

Máis aló da mera devoción subxectiva, afectiva e voluntarista a peregrinación convértese nunha celebración dotada de forza obxectiva e de sacramentalidad cuxa realidade máis importante, expresión da nosa esperanza, permanece invisible aos ollos do noso corpo pero non aos da fe. O cristián ponse en camiño cun corazón humillado e unha mente sen prexuízos para acoller o amor e a verdade de Deus, respondendo á súa chamada na Igrexa que é camiño do fogar definitivo.

A forza da peregrinación xorde do encontro da vontade salvífica de Deus previa coa vontade humana que se explicita nos xestos de apertura, acollida, escoita, conversión e compromiso. Por suposto, o mero desprazamento local non significa nada se a nosa alma non se atopa “sosegada”[1] e se non peregrinamos cun sentido eclesial, como “camiñantes dunha caravana”, deixándonos conducir pola forza do Espírito. Sen dúbida axudaralles neste propósito lembrar a experiencia vivida polos discípulos de Emaús. Facer camiño é saber que as pedras das dificultades non se converten no pan do éxito fácil no deserto da vida. Non podemos facer camiño protexidos polas nosas falsas seguridades porque corremos o risco de ser presa da desilusión, do escepticismo e do abafo. O sentido último da persoa atópase fóra dela mesma, atópase en Cristo e a súa apertura ao mundo e aos demais.

É o Espírito quen nos fai intuír a fascinación da fondura espiritual, admirar as grandezas de Deus e percibir a Igrexa en toda a súa profundidade como “misterio, comuñón e misión”. Con este impulso camiñamos cara á Xerusalén celestial, visibilizando a unión da Igrexa peregrinante que nacía en Pentecostés cando Xerusalén era un fervedoiro de peregrinos chegados de todas as partes.

Estes fixéronse eco da Igrexa nacente que comezaba a avanzar “na súa peregrinación a través das persecucións do mundo e dos consolos de Deus”(LG 5). A peregrinación, deixando de lado a súa extraordinaria importancia histórica, o seu aspecto económico e a súa dimensión cultural, é símbolo da Igrexa peregrina[2] e supuxo sen dúbida un movemento apreciable no espertar relixioso[3] de moitas persoas. A vinculación da Igrexa á historia reforza o valor da peregrinación como ocasión que axuda aos peregrinos para vivir a comuñón na fe e na oración, lembrándolles que camiñan cara ao Señor e baixo o seu guía[4]. Con todo, a marcha sobre os camiños non debe facer esquecer o que advertía San Agustín: “Non vaias fose; vólveche cara a ti mesmo. No home interior habita a verdade”[5].

O discorrer da nosa vida non nos oculta a beleza, a riqueza e a dificultade da comuñón fraterna. Na nosa existencia humana compróbanse momentos de solidariedade e de intolerancia, de compañeirismo e de enfrontamento, de xenerosidade e de egoísmo. Como unha parábola reducida da existencia, a peregrinación é unha boa oportunidade para andar os carreiros do propio espírito na tensión inherente ao dinamismo da vida. Coñecerse a se mesmo para coñecer aos demais; coñecer aos demais para coñecerse a se mesmo. Se os antigos poñían o principio do saber no coñecerse a se mesmo, isto non pode conseguirse só mediante o exame introspectivo das propias emocións e sentimentos.

Neste sentido, do mesmo xeito o propio espírito, a natureza e o contacto humano convértense en camiños para o encontro con Deus. Este encontro, á súa vez, condúcenos de novo cara ao mundo, cara ao próximo e cara a nós mesmos, pero cunha mirada renovada, “convertida”, xa que agora o coñecemento vai da man do amor con que Deus amounos e que experimentamos mesmo coa conciencia dos debilidades, propias e alleas. Non podemos esquecer que só pode ser transformado aquilo que se ama: “Pois de tal maneira Deus amou ao mundo, que lle deu ao seu Fillo Unigénito para que todo aquel que crea nel non pereza, senón que teña vida eterna” (Jn 3,16).

Proxección mística e ascética da peregrinación

A lectura das Sacras Escrituras ofrécenos o contido da proxección mística e ascética da peregrinación. Peregrino foi Abraham, obediente á palabra de Deus, guiado por unha promesa. Peregrino foi Jacob, “arameo errante que baixou a Exipto e residiu alí como inmigrante”(Dt. 26,5). Peregrino foi o pobo de Israel polo deserto, buscando o camiño da liberdade, para saír da servidume dos homes e entregarse ao servizo de Deus[6]. Peregrino foi Elías, o profeta, perseguido pola súa lealdade ao Señor. Peregrino foi Judá en Babilonia, cando, lonxe dos símbolos da súa relixión “a terra e o templo” aprendeu a buscar a Deus na fidelidade á súa vontade. Na etapa final da historia Xesucristo foi o prototipo do peregrino cara a Xerusalén (Lc 18,31-33; Jn 16,28)[7]. Peregrina é a Igrexa neste mundo lonxe do Señor, que, meditando e buscando as cousas de arriba (LG 1) e levando no seu corazón o misterio da Pascua, “só pode ser tenda dun pobo peregrino, unha tenda que continuamente se recolle para plantala noutro sitio”[8]. Consiguientemente, “se o noso fundamento está no ceo (é dicir en Cristo), somos edificados espiritualmente. Colócase o fundamento na altura. Logo corramos cara alí para que sexamos edificados”[9].

A hospitalidade

Das características inherentes á peregrinación unha é a hospitalidade, obra de misericordia e testemuño de fe. A acollida solícita e relixiosa é un aspecto da caridade fraterna que fai que o cristián se crea sempre debedor para con todos[10]. Mt 25,35; Lev 19,34; Hech 7,6. O forasteiro ten necesidade de ser acollido e tratado con amor en nome de Deus que o ama. Tres iconas: O exemplo de acollida é Abrahán cos tres personaxes de Mambré (Xene 18,2-8), paradigma de hospitalidade, os discípulos de Emaus (Lc. 24,13 ss), Regra de San Benito. “Todo o que dá a misericordia humana neste tempo de peregrinación devólvello despois a misericordia divina na patria definitiva”[11]. O significado da hospitalidade ten unha relevancia especial cando se acolle ao peregrino necesitado de atencións materiais e espirituais na súa peregrinar. Non é só darlle para comer ou de beber senón escoitar o que di, aceptarlle tal e como é. Isto trastorna a nosa vida. En casa de Marta e María “o Señor foi recibido en calidade de hóspede, el que veu á súa casa e os seus non o recibiron, pero a cuantos recibírono, dálles poder para ser fillos de Deus, adoptando aos servos e converténdoos en irmáns, redimiendo aos cativos e facéndoos coherederos. Pero que ninguén de vós diga: ´Ditosos os que puideron hospedar ao Señor na súa casa´. Non che saiba mal, non te queixes por nacer nun tempo en que xa non podes ver ao Señor en carne e óso; isto non che priva daquela honra, xa que o mesmo Señor afirma: Cada vez que o fixestes cun destes, os meus humildes irmáns, comigo fixéstelo”[12].

Na realización da peregrinación non hai lugar para os espectadores pasivos. “Non esquezades a hospitalidade porque por esta algúns sen sabelo, hospedaron anxos”(Heb 13,2). O valor da hospitalidade como dimensión esencial e distintiva da caridade, adquire un relevo extraordinario cando se ofrece sobre todo a persoas necesitadas de atencións especiais na peregrinación. A hospitalidade material e espiritual, como a de Marta e a de María (Lc 10,38-42), é obra de misericordia. O peregrino que pasa lémbranos a nosa condición de pasaxeiros na terra e ha de ser acollido e tratado con amor en nome de Deus que o ama. Esta acollida solícita e relixiosa cuxo tipo é Abraham, é un aspecto da caridade fraterna que fai que o cristián se crea sempre en débeda para con todos (Rom 12,13). A hospitalidade é testemuño de fe: no peregrino acóllese ou se rexeita a Cristo (Mt 25, 35-43), recoñéceselle ou se lle descoñece, como no tempo da súa vinda entre os seus. No peregrino co paso do tempo e o peso da cruz hai que ver o rostro do Señor mesmo (Mt 10,40; Mc. 9,37), da Igrexa, de nós mesmos. Por isto dinos o Apóstolo: “Axudádevos mutuamente a levar as vosas cargas e cumpride así a lei de Cristo” (Gal 6,1).

A peregrinación xacobea amplía e enriquece os límites da nosa cosmovisión habitual. Os peregrinos están marcados por unha multiplicidad de culturas, ambientes, idades e situacións persoais. Pero todos eles coinciden no seu propósito de buscar algo máis alá do ordinario. O sentido da peregrinación parece responder a unha profunda necesidade antropolóxica de ir máis aló dos límites da experiencia ordinaria para penetrarse nos dominios do máis aló. rompe coas antigas limitacións para experimentar dalgún modo unha existencia definitiva e ilimitada. Neste ámbito móvese o peregrino que necesita ser acollido.

 

linea_div

[1] “O cambiar de lugar non achega a Deus. Onde queira que esteas, Deus virá a ti se a moral da túa alma atópase en condicións, de forma que o Señor poida habitar e pasearse dentro de ti. Máis se tes o teu home interior cheo de malos pensamentos, aínda que estiveres no Gólgota, aínda que te achares sobre o monte das Oliveiras e aínda que estiveres sobre o monumento da Resurrección, estarás tan lonxe de recibir a Cristo dentro de ti como os que non lle confesaron desde o principio” SAN GREGORIO DE NISA, Epístola 2.

[2] “Mentres non haxa ceos novos e nova terra nos que habite a xustiza, a Igrexa peregrina leva nas súas sacramentos e institucións que pertencen a este tempo, a imaxe dun mundo que pasa. Ela mesma vive entre as criaturas que gimen en dores de parto ata agora e que esperan a manifestación dos fillos de Deus” Concilio Vaticano II, Lumen Gentium, 48 (=LG) .

[3] No pasado Ano Santo 1993 o 97,16% dos peregrinos peregrinaron por motivo relixioso”cultural e en 1996 o 96,13%. Soamente o 2,57% fixérono por motivo cultural en 1993 e o 3,87% en 1996. Estes datos estatísticos da Oficina do Peregrino e aqueles que reflectiremos posteriormente atópanse apuntados na revista COMPOSTELA nº 9,10 e 13.

[4] Cf. Xavier León”Dufour, Vocabulario de Teoloxía Bíblica, Barcelona 1975, 684.

[5] San Agustín, De beira religione, 39, 72 : PL. 34, 154.

[6] Cf. G. Auzou, Da servidume ao servizo. Estudo do Libro do Exodo, FAX, Madrid 1966.

[7] “O teu na etapa final da historia enviaches ao teu Fillo, como hóspede e peregrino no medio de nós para redimirnos do pecado e da morte” Prefacio común VII.

[8] H. Urs von Balthasar, Gloria”, 7, p. 434.

[9] SAN AGUSTIN, Enarrationes in Psalmum 121, 4 : PL. 37, 1621.

[10] “Non debades nada a ninguén, senón o amarvos os uns aos outros, porque quen ama ao próximo cumpriu a Lei” (Rom 13,8). San Agustín escribiu: “Ama e feixe o que queiras. Se calas, cala por amor; se falas, fala por amor; se corrixes, corrixe por amor; se perdoas, perdoa por amor. Estea sempre en ti a raíz do amor, porque desta raíz non pode proceder senón o ben” In Epistolam Johannis ad Parthos, VII, 8: PL 35, 2033. Cf. Didaché, XII; Regula Benedicti 53, 1-2: “A todos os hóspedes ha de acollérselles como a Cristo, porque el dirao un día: ´era peregrino e hospedástesme´.A todos tributaráselles o mesmo honra, ´sobre todos aos irmáns na fe´e aos estranxeiros”.

[11] SAN CESAREO DE ARLES, Sermo 25, 1: Corpus Christianorum Latinorum (=CCL) 103, 111.

[12] SAN AGUSTÍN, Sermo 103, I,2: PL 38, 613.615.

Versión en castelán